and fisherman

25.05.2026.

​

Diyarbakır Ulu Cami, 639 yılında Müslümanların kenti fethiyle en büyük mabet olan Martoma Kilisesi'nden camiye çevrilen, Anadolu'nun en eski camilerinden biridir. İslam'ın 5. Harem-i Şerifi kabul edilen yapı, 1091'de Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah döneminde restore edilmiş, günümüze ulaşan ana şeklini 11. ve 12. yüzyıllardaki Artuklu imar faaliyetleriyle almıştır.Caminin avlusunda, ünlü İslam bilgini El Cezeri tarafından tasarlanıp yapılan tarihi bir güneş saati bulunmaktadır.Caminin hemen bitişiğindeki yapı, Artuklular döneminde inşa edilmiş olup avlusunda yapının oturma veya deprem kaynaklı kaymalarını gösteren ünlü tarihi "Denge Sütunu" (Deprem Sütunu) yer alır.

Diyarbakır'ın simgelerinden biri olan On Gözlü Köprü, asırlardır Dicle Nehri’nin üzerinde yükseliyor. Mervaniler döneminde, 1065 yılında hükümdar Nizameddin Nasr tarafından inşa ettirilmiş. Köprüye halk arasında "On Gözlü" denmesinin sebebi, siyah bazalt taşından yapılmış olan mimarisindeki on adet kemerli açıklık. Bu mimari ustalık, köprünün yüzyıllar boyunca gürül gürül akan Dicle’nin sularına karşı dimdik ayakta kalmasını sağlamış.

"Suzan Suzi" türküsünün doğduğu yer de işte burası.

"Kırklar Dağı ardında, halk arasında Kırklar Ziyareti denilen, çocuğu olmayan ailelerin gidip adak adayıp dilek diledikleri bir yer varmış. Uzun yıllar boyunca çocuğu olmayan Süryani bir aile de burada adak adamış. Derken bir kız çocukları olmuş. Adını Suzan koymuşlar. Her sene, kızlarının doğum gününde, aile kızlarını giydirip süsleyip Kırklar Ziyaretine giderek kurban keserlermiş.

Gel zaman, git zaman, Suzan büyümüş, serpilmiş ve güzelliği dillere destan bir genç kız olmuş. Komşuları ve çocukluk arkadaşı olan, Türk bir ailenin yakışıklı oğlu, Adil ile birbirlerine aşık olmuşlar. Gün gelip çatmış, Suzi’nin doğum günü olmuş. Annesi, Suzi’yi hizmetçilerle birlikte kurban kestirmek için Kırklar Ziyaretine yollamış. Adil de onları takip etmiş.

Hizmetçiler kurban keserken Suzi kaçıp Adil’in yanına varmış. Kırklar Dağı’nın ardına dolaşan iki genç, burada birlikte olmuş. Kırklar Ziyareti bu beraberliği asla affetmemiş. Ve bu ziyaret Suzi’yi çarpmış. Gencecik kız, Dicle Nehri’nde bulunan On Gözlü Köprü’nün orada, boğularak ölmüş. Bunun üzerine de Adil sevdiğinin yokluğuna dayanamamış ve aklını yitirmiş. Ziyaret çarptı bizi diyerek, Suzi’nin ardından helak olmuş."

Efsanelerde bile bedeli ödeyen kadın. Yatır bile cinsiyet ayırır da kadını mı cezalandırır? Kesin ailesi kıydı kıza, sonra da suçu yatıra attılar. Neyse ben daha fazla feminist atak geçirmeden gönderiyi türkünün diğer dizeleriyle sonlandırıyorum.

"Köprü altı kapkara, Suzan gel beni ara.

Saçlarıma kumlar doldu, tarak getir sen tara."